«شبی در کناره ی دریای بریگانس قدم می زدم؛ همان جا که خانه ها انگار کشتی های غرق شده ای هستند شناور در مه و بخار آب دریا، و باد جلبکها را به آرامی در میان خرزهره ها می دواند.»
(صفحه ی 11 کتاب.)
استفانو بننی (متولد 1947) در سال 1987 میلادی دنیا را به اثر سوررئال و خیالی خویش مهمان کرد: «کافه زیر دریا.» کتابی عجیب و غریب که خودش را از زیر لجن های دریا بالا می کشد. شبی، دیر وقت، راوی کتاب که دارد در کنار ساحل قدم می زند، با پیرمردی با لباس رسمی رو به رو می شود که از کنارش می گذرد و درون آب فرو می رود. اما در زیر آب، با کافه ای رو به رو می شود که پیرمرد، به همراه خودش، راوی را هم به درون آن می کشد. کافه ای که در آن امشب، هر کسی باید یک داستان تعریف کند.
«داستانی که برایتان تعریف می کنم داستان دهکده ی من است که اسمش سامپاتدزو است و به خاطر دو کیفیت ممتازی که دارد مشهور است: چقندر قند و مردمان دروغگو.»
(صفحه ی 15 کتاب)
کتاب 22 داستان مجزا دارد، هر کدام روایتی دلنشین در خود نهفته که به قول پشت ِ جلد ِ کتاب، «آمیخته به طنز و خیال پردازی های خاص و نادر و با تنوعی باورنکردنی در سبک و مضمون؛ تا جایی که باورش دشوار است که همه ی آنها اثر یک نویسنده باشد.» تا پیش از خواندن کتاب، شاید فکر کنی یک جمله ی صرفا تبلیغاتی در پشت جلد یک کتاب معمولی را خوانده ای. ولی «کافه زیر دریا» یک صندوقچه ی اسرارآمیز است که در هر گوشه اش، قصه ای جالب، انتظارمان را می کشد. موجودات درون کافه، از آدم های معمولی تا شپش یک سگ، هر کدام، بهترین داستان عمرشان را برای این کتاب کنار گذاشته اند. همین تنوع داستان ها است که کتاب را جواهری چشمگیر ساخته است.
کتاب به صورت کلی سوررئال است، در همان داستان اول، خورشید پنچر می شود و دهکده ای زندگی اش بهم می ریزد. در داستانی دیگر، یک مریخی از دست کار های آدم های زمین کف کرده است. در روایتی دیگر یک آشپز، شیطان را با غذاهایش مغلوب خود می سازد و ... و راوی داستان ها با دقت کلمه به کلمه ی چیزهایی را که می شنوند، ثبت می کند. و در پایان، در داستانی که خود راوی تعریف می کند، ما با واقعیت کتاب آشنا می شویم.
آدم های داستان های بننی، جالب ترین شخصیت هایی هستند که در یک مجموعه داستان کوتاه پیدا می شوند: همان طور که نوشیدنی شان را مزه مزه می کنند، داستان های شان را برای مان تعریف می کنند و تقریبا هیچ کدام شباهتی به دیگری ندارد. بعضی نامفهوم حرف می زنند. بعضی خیلی جدی. بعضی با ما شوخی دارند. در حقیقت هر کدام را بننی از یک جای ایتالیا آورده و نشانده توی این کافه که خوب، سر فرصت، کشورش را به رخ مان بکشد و اینکه چه خیال انگیزهای جذابی ممکن هستند.
سبک نگارش بننی، شباهت های انکار ناپذیری با سبک های نگارش کلاسیک ِ ایتالیا دارد: دور هم جمع شدن افراد، که هر کدام شان داستانی از خود بگوید، در ادبیات ایتالیا، قدمتی چند صد ساله دارد. داستان ها، با گذر از مرزهای رئالیسم روزمره، خود را با آغوشی باز به دست ِ امواج ِ خیال می سپارند و در این میان، دیگر هیچ چیز ِ غریبی وجود ندارد: همه چیز ِ اسرارآمیزی که می خوانیم در طبیعی ترین شکل خود رخ می دهد، و این درخشش واقعی قصه ها است: هر کدام دنیایی از آن خود دارد و هر کدام در دنیای خود، جذاب، ملموس و واقعی است.
مترجم کتاب، رضا قیصریه، برای ترجمه هایش از زبان ایتالیایی، برنده ی جایزه ی ویژه ی وزارت فرهنگ و میراث ایتالیا، از دستان رئیس جمهور این کشور، در سال 2003، شده است. رضا قیصریه، با این کتاب خود نشان داده که قادر است به انتخابی حیرت انگیز دست بزند و ترجمه ای روان از خود ارائه بدهد. ترجمه ی کتابی که جای آن در کتابخانه های شخصی مان، واقعا خالی بود.
«نمی دانم حرفم را باور می کنید یا نه. نیمی از عمر را به تمسخر آنچه دیگران به آن اعتقاد دارند می گذرانیم و نیمی دیگر را در اعتقاد به آنچه دیگران به تمسخر می گیرند.»
(صفحه ی 11 کتاب.)